🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:42:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शपथ्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशपथ्यःशपथ्यौशपथ्याः
द्वितीयाशपथ्यम्शपथ्यौशपथ्यान्
तृतीयाशपथ्येनशपथ्याभ्याम्शपथ्यैः
चतुर्थीशपथ्यायशपथ्याभ्याम्शपथ्येभ्यः
पञ्चमीशपथ्यात् / शपथ्याद्शपथ्याभ्याम्शपथ्येभ्यः
षष्ठीशपथ्यस्यशपथ्ययोःशपथ्यानाम्
सप्तमीशपथ्येशपथ्ययोःशपथ्येषु
सम्बोधनहे शपथ्यहे शपथ्यौहे शपथ्याः

अर्थ: —
English: depending on a curse, (a sin) consisting in cursing or imprecation, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शपथ्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशपथ्यम्शपथ्येशपथ्यानि
द्वितीयाशपथ्यम्शपथ्येशपथ्यानि
तृतीयाशपथ्येनशपथ्याभ्याम्शपथ्यैः
चतुर्थीशपथ्यायशपथ्याभ्याम्शपथ्येभ्यः
पञ्चमीशपथ्यात् / शपथ्याद्शपथ्याभ्याम्शपथ्येभ्यः
षष्ठीशपथ्यस्यशपथ्ययोःशपथ्यानाम्
सप्तमीशपथ्येशपथ्ययोःशपथ्येषु
सम्बोधनहे शपथ्यहे शपथ्येहे शपथ्यानि

अर्थ: —
English: depending on a curse, (a sin) consisting in cursing or imprecation, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें