🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:46:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शप्तवत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशप्तवान्शप्तवन्तौशप्तवन्तः
द्वितीयाशप्तवन्तम्शप्तवन्तौशप्तवतः
तृतीयाशप्तवताशप्तवद्भ्याम्शप्तवद्भिः
चतुर्थीशप्तवतेशप्तवद्भ्याम्शप्तवद्भ्यः
पञ्चमीशप्तवतःशप्तवद्भ्याम्शप्तवद्भ्यः
षष्ठीशप्तवतःशप्तवतोःशप्तवताम्
सप्तमीशप्तवतिशप्तवतोःशप्तवत्सु
सम्बोधनहे शप्तवन्हे शप्तवन्तौहे शप्तवन्तः

अर्थ: —
English: , = pf. शशाप, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शप्तवत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशप्तवत् / शप्तवद्शप्तवतीशप्तवन्ति
द्वितीयाशप्तवत् / शप्तवद्शप्तवतीशप्तवन्ति
तृतीयाशप्तवताशप्तवद्भ्याम्शप्तवद्भिः
चतुर्थीशप्तवतेशप्तवद्भ्याम्शप्तवद्भ्यः
पञ्चमीशप्तवतःशप्तवद्भ्याम्शप्तवद्भ्यः
षष्ठीशप्तवतःशप्तवतोःशप्तवताम्
सप्तमीशप्तवतिशप्तवतोःशप्तवत्सु
सम्बोधनहे शप्तवत् / हे शप्तवद्हे शप्तवतीहे शप्तवन्ति

अर्थ: —
English: , = pf. शशाप, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬