🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:17:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शबलचेतन (पुंलिङ्ग)

शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + चेतन (सचेत प्राणी, मनुष्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशबलचेतनःशबलचेतनौशबलचेतनाः
द्वितीयाशबलचेतनम्शबलचेतनौशबलचेतनान्
तृतीयाशबलचेतनेनशबलचेतनाभ्याम्शबलचेतनैः
चतुर्थीशबलचेतनायशबलचेतनाभ्याम्शबलचेतनेभ्यः
पञ्चमीशबलचेतनात् / शबलचेतनाद्शबलचेतनाभ्याम्शबलचेतनेभ्यः
षष्ठीशबलचेतनस्यशबलचेतनयोःशबलचेतनानाम्
सप्तमीशबलचेतनेशबलचेतनयोःशबलचेतनेषु
सम्बोधनहे शबलचेतनहे शबलचेतनौहे शबलचेतनाः

अर्थ: शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + चेतन (सचेत प्राणी, मनुष्य)
English: disturbed in mind, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शबलचेतन (नपुंसकलिङ्ग)

शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + चेतन (सजीव, जीवित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशबलचेतनम्शबलचेतनेशबलचेतनानि
द्वितीयाशबलचेतनम्शबलचेतनेशबलचेतनानि
तृतीयाशबलचेतनेनशबलचेतनाभ्याम्शबलचेतनैः
चतुर्थीशबलचेतनायशबलचेतनाभ्याम्शबलचेतनेभ्यः
पञ्चमीशबलचेतनात् / शबलचेतनाद्शबलचेतनाभ्याम्शबलचेतनेभ्यः
षष्ठीशबलचेतनस्यशबलचेतनयोःशबलचेतनानाम्
सप्तमीशबलचेतनेशबलचेतनयोःशबलचेतनेषु
सम्बोधनहे शबलचेतनहे शबलचेतनेहे शबलचेतनानि

अर्थ: शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + चेतन (सजीव, जीवित)
English: disturbed in mind, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬