🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:48:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शबलहृदय (पुंलिङ्ग)

शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + हृदय (दिल, आत्मा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशबलहृदयःशबलहृदयौशबलहृदयाः
द्वितीयाशबलहृदयम्शबलहृदयौशबलहृदयान्
तृतीयाशबलहृदयेनशबलहृदयाभ्याम्शबलहृदयैः
चतुर्थीशबलहृदयायशबलहृदयाभ्याम्शबलहृदयेभ्यः
पञ्चमीशबलहृदयात् / शबलहृदयाद्शबलहृदयाभ्याम्शबलहृदयेभ्यः
षष्ठीशबलहृदयस्यशबलहृदययोःशबलहृदयानाम्
सप्तमीशबलहृदयेशबलहृदययोःशबलहृदयेषु
सम्बोधनहे शबलहृदयहे शबलहृदयौहे शबलहृदयाः

अर्थ: शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + हृदय (दिल, आत्मा)
English: = -चेतन, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शबलहृदय (नपुंसकलिङ्ग)

शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + हृदय (दिल, आत्मा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशबलहृदयम्शबलहृदयेशबलहृदयानि
द्वितीयाशबलहृदयम्शबलहृदयेशबलहृदयानि / शबलहृन्दि
तृतीयाशबलहृदयेन / शबलहृदाशबलहृदयाभ्याम् / शबलहृद्भ्याम्शबलहृदयैः / शबलहृद्भिः
चतुर्थीशबलहृदयाय / शबलहृदेशबलहृदयाभ्याम् / शबलहृद्भ्याम्शबलहृदयेभ्यः / शबलहृद्भ्यः
पञ्चमीशबलहृदयात् / शबलहृदयाद् / शबलहृदःशबलहृदयाभ्याम् / शबलहृद्भ्याम्शबलहृदयेभ्यः / शबलहृद्भ्यः
षष्ठीशबलहृदयस्य / शबलहृदःशबलहृदययोः / शबलहृदोःशबलहृदयानाम् / शबलहृदाम्
सप्तमीशबलहृदये / शबलहृदिशबलहृदययोः / शबलहृदोःशबलहृदयेषु / शबलहृत्सु
सम्बोधनहे शबलहृदयहे शबलहृदयेहे शबलहृदयानि

अर्थ: शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + हृदय (दिल, आत्मा)
English: = -चेतन, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें