🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:47:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शबलाक्ष (पुंलिङ्ग)

शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + अक्ष (धुरी, धुरा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशबलाक्षःशबलाक्षौशबलाक्षाः
द्वितीयाशबलाक्षम्शबलाक्षौशबलाक्षान्
तृतीयाशबलाक्षेणशबलाक्षाभ्याम्शबलाक्षैः
चतुर्थीशबलाक्षायशबलाक्षाभ्याम्शबलाक्षेभ्यः
पञ्चमीशबलाक्षात् / शबलाक्षाद्शबलाक्षाभ्याम्शबलाक्षेभ्यः
षष्ठीशबलाक्षस्यशबलाक्षयोःशबलाक्षाणाम्
सप्तमीशबलाक्षेशबलाक्षयोःशबलाक्षेषु
सम्बोधनहे शबलाक्षहे शबलाक्षौहे शबलाक्षाः

अर्थ: शबल (धब्वेदार, रंग-बिरंगा) + अक्ष (धुरी, धुरा)
English: ‘spotted-eyed’, N. of a Ṛṣi, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬