🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:40:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शब्दक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशब्दकःशब्दकौशब्दकाः
द्वितीयाशब्दकम्शब्दकौशब्दकान्
तृतीयाशब्दकेनशब्दकाभ्याम्शब्दकैः
चतुर्थीशब्दकायशब्दकाभ्याम्शब्दकेभ्यः
पञ्चमीशब्दकात् / शब्दकाद्शब्दकाभ्याम्शब्दकेभ्यः
षष्ठीशब्दकस्यशब्दकयोःशब्दकानाम्
सप्तमीशब्दकेशब्दकयोःशब्दकेषु
सम्बोधनहे शब्दकहे शब्दकौहे शब्दकाः

अर्थ: —
English: = शब्द, a sound, AgP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शब्दक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशब्दकम्शब्दकेशब्दकानि
द्वितीयाशब्दकम्शब्दकेशब्दकानि / शब्दानि
तृतीयाशब्दकेन / शब्द्नाशब्दकाभ्याम् / शब्दभ्याम्शब्दकैः / शब्दभिः
चतुर्थीशब्दकाय / शब्द्नेशब्दकाभ्याम् / शब्दभ्याम्शब्दकेभ्यः / शब्दभ्यः
पञ्चमीशब्दकात् / शब्दकाद् / शब्द्नःशब्दकाभ्याम् / शब्दभ्याम्शब्दकेभ्यः / शब्दभ्यः
षष्ठीशब्दकस्य / शब्द्नःशब्दकयोः / शब्द्नोःशब्दकानाम् / शब्द्नाम्
सप्तमीशब्दके / शब्दनि / शब्द्निशब्दकयोः / शब्द्नोःशब्दकेषु / शब्दसु
सम्बोधनहे शब्दकहे शब्दकेहे शब्दकानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें