🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:38:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शब्दगत (पुंलिङ्ग)

शब्द के अन्दर रहने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशब्दगतःशब्दगतौशब्दगताः
द्वितीयाशब्दगतम्शब्दगतौशब्दगतान्
तृतीयाशब्दगतेनशब्दगताभ्याम्शब्दगतैः
चतुर्थीशब्दगतायशब्दगताभ्याम्शब्दगतेभ्यः
पञ्चमीशब्दगतात् / शब्दगताद्शब्दगताभ्याम्शब्दगतेभ्यः
षष्ठीशब्दगतस्यशब्दगतयोःशब्दगतानाम्
सप्तमीशब्दगतेशब्दगतयोःशब्दगतेषु
सम्बोधनहे शब्दगतहे शब्दगतौहे शब्दगताः

अर्थ: शब्द के अन्दर रहने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शब्दगत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्द के अन्दर रहने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशब्दगतम्शब्दगतेशब्दगतानि
द्वितीयाशब्दगतम्शब्दगतेशब्दगतानि
तृतीयाशब्दगतेनशब्दगताभ्याम्शब्दगतैः
चतुर्थीशब्दगतायशब्दगताभ्याम्शब्दगतेभ्यः
पञ्चमीशब्दगतात् / शब्दगताद्शब्दगताभ्याम्शब्दगतेभ्यः
षष्ठीशब्दगतस्यशब्दगतयोःशब्दगतानाम्
सप्तमीशब्दगतेशब्दगतयोःशब्दगतेषु
सम्बोधनहे शब्दगतहे शब्दगतेहे शब्दगतानि

अर्थ: शब्द के अन्दर रहने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें