🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:21:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शब्दगति (स्त्रीलिङ्ग)

शब्द (ध्वनि, रव) + गति (गति, गमन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशब्दगतिःशब्दगतीशब्दगतयः
द्वितीयाशब्दगतिम्शब्दगतीशब्दगतीः
तृतीयाशब्दगत्याशब्दगतिभ्याम्शब्दगतिभिः
चतुर्थीशब्दगतये / शब्दगत्यैशब्दगतिभ्याम्शब्दगतिभ्यः
पञ्चमीशब्दगतेः / शब्दगत्याःशब्दगतिभ्याम्शब्दगतिभ्यः
षष्ठीशब्दगतेः / शब्दगत्याःशब्दगत्योःशब्दगतीनाम्
सप्तमीशब्दगतौ / शब्दगत्याम्शब्दगत्योःशब्दगतिषु
सम्बोधनहे शब्दगतेहे शब्दगतीहे शब्दगतयः

अर्थ: शब्द (ध्वनि, रव) + गति (गति, गमन)
English: ‘method of sounds’, music, song, VarBṛS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬