🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:10:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शब्दगुण (पुंलिङ्ग)

शब्द (ध्वनि, रव) + गुण (धर्म, स्वभाव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशब्दगुणःशब्दगुणौशब्दगुणाः
द्वितीयाशब्दगुणम्शब्दगुणौशब्दगुणान्
तृतीयाशब्दगुणेनशब्दगुणाभ्याम्शब्दगुणैः
चतुर्थीशब्दगुणायशब्दगुणाभ्याम्शब्दगुणेभ्यः
पञ्चमीशब्दगुणात् / शब्दगुणाद्शब्दगुणाभ्याम्शब्दगुणेभ्यः
षष्ठीशब्दगुणस्यशब्दगुणयोःशब्दगुणानाम्
सप्तमीशब्दगुणेशब्दगुणयोःशब्दगुणेषु
सम्बोधनहे शब्दगुणहे शब्दगुणौहे शब्दगुणाः

अर्थ: शब्द (ध्वनि, रव) + गुण (धर्म, स्वभाव)
English: the quality of s°, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬