🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:28:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शब्दित (पुंलिङ्ग)

ध्वनित, आवाज निकाली गई ( वाद्ययंत्रादिक) बजाया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशब्दितःशब्दितौशब्दिताः
द्वितीयाशब्दितम्शब्दितौशब्दितान्
तृतीयाशब्दितेनशब्दिताभ्याम्शब्दितैः
चतुर्थीशब्दितायशब्दिताभ्याम्शब्दितेभ्यः
पञ्चमीशब्दितात् / शब्दिताद्शब्दिताभ्याम्शब्दितेभ्यः
षष्ठीशब्दितस्यशब्दितयोःशब्दितानाम्
सप्तमीशब्दितेशब्दितयोःशब्दितेषु
सम्बोधनहे शब्दितहे शब्दितौहे शब्दिताः

अर्थ: ध्वनित, आवाज निकाली गई ( वाद्ययंत्रादिक) बजाया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शब्दित (नपुंसकलिङ्ग)

ध्वनित, आवाज निकाली गई ( वाद्ययंत्रादिक) बजाया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशब्दितम्शब्दितेशब्दितानि
द्वितीयाशब्दितम्शब्दितेशब्दितानि
तृतीयाशब्दितेनशब्दिताभ्याम्शब्दितैः
चतुर्थीशब्दितायशब्दिताभ्याम्शब्दितेभ्यः
पञ्चमीशब्दितात् / शब्दिताद्शब्दिताभ्याम्शब्दितेभ्यः
षष्ठीशब्दितस्यशब्दितयोःशब्दितानाम्
सप्तमीशब्दितेशब्दितयोःशब्दितेषु
सम्बोधनहे शब्दितहे शब्दितेहे शब्दितानि

अर्थ: ध्वनित, आवाज निकाली गई ( वाद्ययंत्रादिक) बजाया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें