🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:50:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शम्यापात (पुंलिङ्ग)

दूरी जहाँ तक कोई लकड़ी फेंकी जा सके

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशम्यापातःशम्यापातौशम्यापाताः
द्वितीयाशम्यापातम्शम्यापातौशम्यापातान्
तृतीयाशम्यापातेनशम्यापाताभ्याम्शम्यापातैः
चतुर्थीशम्यापातायशम्यापाताभ्याम्शम्यापातेभ्यः
पञ्चमीशम्यापातात् / शम्यापाताद्शम्यापाताभ्याम्शम्यापातेभ्यः
षष्ठीशम्यापातस्यशम्यापातयोःशम्यापातानाम्
सप्तमीशम्यापातेशम्यापातयोःशम्यापातेषु
सम्बोधनहे शम्यापातहे शम्यापातौहे शम्यापाताः

अर्थ: दूरी जहाँ तक कोई लकड़ी फेंकी जा सके

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬