🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:51:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शयनविध (पुंलिङ्ग)

शयन (सोना, निद्रा) + विध (प्रकार, किस्म यथा बहुविध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशयनविधःशयनविधौशयनविधाः
द्वितीयाशयनविधम्शयनविधौशयनविधान्
तृतीयाशयनविधेनशयनविधाभ्याम्शयनविधैः
चतुर्थीशयनविधायशयनविधाभ्याम्शयनविधेभ्यः
पञ्चमीशयनविधात् / शयनविधाद्शयनविधाभ्याम्शयनविधेभ्यः
षष्ठीशयनविधस्यशयनविधयोःशयनविधानाम्
सप्तमीशयनविधेशयनविधयोःशयनविधेषु
सम्बोधनहे शयनविधहे शयनविधौहे शयनविधाः

अर्थ: शयन (सोना, निद्रा) + विध (प्रकार, किस्म यथा बहुविध)
English: having the form of a bedstead, Kauś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शयनविध (नपुंसकलिङ्ग)

शयन (सोना, निद्रा) + विध (प्रकार, किस्म यथा बहुविध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशयनविधम्शयनविधेशयनविधानि
द्वितीयाशयनविधम्शयनविधेशयनविधानि
तृतीयाशयनविधेनशयनविधाभ्याम्शयनविधैः
चतुर्थीशयनविधायशयनविधाभ्याम्शयनविधेभ्यः
पञ्चमीशयनविधात् / शयनविधाद्शयनविधाभ्याम्शयनविधेभ्यः
षष्ठीशयनविधस्यशयनविधयोःशयनविधानाम्
सप्तमीशयनविधेशयनविधयोःशयनविधेषु
सम्बोधनहे शयनविधहे शयनविधेहे शयनविधानि

अर्थ: शयन (सोना, निद्रा) + विध (प्रकार, किस्म यथा बहुविध)
English: having the form of a bedstead, Kauś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें