🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:49:56 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शयनस्थ (पुंलिङ्ग)

शयन (सोना, निद्रा) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशयनस्थःशयनस्थौशयनस्थाः
द्वितीयाशयनस्थम्शयनस्थौशयनस्थान्
तृतीयाशयनस्थेनशयनस्थाभ्याम्शयनस्थैः
चतुर्थीशयनस्थायशयनस्थाभ्याम्शयनस्थेभ्यः
पञ्चमीशयनस्थात् / शयनस्थाद्शयनस्थाभ्याम्शयनस्थेभ्यः
षष्ठीशयनस्थस्यशयनस्थयोःशयनस्थानाम्
सप्तमीशयनस्थेशयनस्थयोःशयनस्थेषु
सम्बोधनहे शयनस्थहे शयनस्थौहे शयनस्थाः

अर्थ: शयन (सोना, निद्रा) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: being or reclining on a couch, Mn. iv, 74.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शयनस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

शयन (सोना, निद्रा) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशयनस्थम्शयनस्थेशयनस्थानि
द्वितीयाशयनस्थम्शयनस्थेशयनस्थानि
तृतीयाशयनस्थेनशयनस्थाभ्याम्शयनस्थैः
चतुर्थीशयनस्थायशयनस्थाभ्याम्शयनस्थेभ्यः
पञ्चमीशयनस्थात् / शयनस्थाद्शयनस्थाभ्याम्शयनस्थेभ्यः
षष्ठीशयनस्थस्यशयनस्थयोःशयनस्थानाम्
सप्तमीशयनस्थेशयनस्थयोःशयनस्थेषु
सम्बोधनहे शयनस्थहे शयनस्थेहे शयनस्थानि

अर्थ: शयन (सोना, निद्रा) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: being or reclining on a couch, Mn. iv, 74.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें