🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:19:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शयितृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशयिताशयितारौशयितारः
द्वितीयाशयितारम्शयितारौशयितॄन्
तृतीयाशयित्राशयितृभ्याम्शयितृभिः
चतुर्थीशयित्रेशयितृभ्याम्शयितृभ्यः
पञ्चमीशयितुःशयितृभ्याम्शयितृभ्यः
षष्ठीशयितुःशयित्रोःशयितॄणाम्
सप्तमीशयितरिशयित्रोःशयितृषु
सम्बोधनहे शयितःहे शयितारौहे शयितारः

अर्थ: —
English: one who sleeps or rests, Pāṇ. iv, 2, 15.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शयितृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशयितृशयितृणीशयितॄणि
द्वितीयाशयितृशयितृणीशयितॄणि
तृतीयाशयितृणा / शयित्राशयितृभ्याम्शयितृभिः
चतुर्थीशयितृणे / शयित्रेशयितृभ्याम्शयितृभ्यः
पञ्चमीशयितृणः / शयितुःशयितृभ्याम्शयितृभ्यः
षष्ठीशयितृणः / शयितुःशयितृणोः / शयित्रोःशयितॄणाम्
सप्तमीशयितृणि / शयितरिशयितृणोः / शयित्रोःशयितृषु
सम्बोधनहे शयितृ / हे शयितःहे शयितृणीहे शयितॄणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें