🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:04:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शय्यापाल (पुंलिङ्ग)

राजा के शयनकक्ष का अधीक्षक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशय्यापालःशय्यापालौशय्यापालाः
द्वितीयाशय्यापालम्शय्यापालौशय्यापालान्
तृतीयाशय्यापालेनशय्यापालाभ्याम्शय्यापालैः
चतुर्थीशय्यापालायशय्यापालाभ्याम्शय्यापालेभ्यः
पञ्चमीशय्यापालात् / शय्यापालाद्शय्यापालाभ्याम्शय्यापालेभ्यः
षष्ठीशय्यापालस्यशय्यापालयोःशय्यापालानाम्
सप्तमीशय्यापालेशय्यापालयोःशय्यापालेषु
सम्बोधनहे शय्यापालहे शय्यापालौहे शय्यापालाः

अर्थ: राजा के शयनकक्ष का अधीक्षक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शय्यापाल (नपुंसकलिङ्ग)

राजा के शयनकक्ष का अधीक्षक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशय्यापालम्शय्यापालेशय्यापालानि
द्वितीयाशय्यापालम्शय्यापालेशय्यापालानि
तृतीयाशय्यापालेनशय्यापालाभ्याम्शय्यापालैः
चतुर्थीशय्यापालायशय्यापालाभ्याम्शय्यापालेभ्यः
पञ्चमीशय्यापालात् / शय्यापालाद्शय्यापालाभ्याम्शय्यापालेभ्यः
षष्ठीशय्यापालस्यशय्यापालयोःशय्यापालानाम्
सप्तमीशय्यापालेशय्यापालयोःशय्यापालेषु
सम्बोधनहे शय्यापालहे शय्यापालेहे शय्यापालानि

अर्थ: राजा के शयनकक्ष का अधीक्षक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें