🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:05:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शरगुल्म (पुंलिङ्ग)

शर (पानी) + गुल्म (वृक्षों का झुंड, झुरमुट)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशरगुल्मःशरगुल्मौशरगुल्माः
द्वितीयाशरगुल्मम्शरगुल्मौशरगुल्मान्
तृतीयाशरगुल्मेनशरगुल्माभ्याम्शरगुल्मैः
चतुर्थीशरगुल्मायशरगुल्माभ्याम्शरगुल्मेभ्यः
पञ्चमीशरगुल्मात् / शरगुल्माद्शरगुल्माभ्याम्शरगुल्मेभ्यः
षष्ठीशरगुल्मस्यशरगुल्मयोःशरगुल्मानाम्
सप्तमीशरगुल्मेशरगुल्मयोःशरगुल्मेषु
सम्बोधनहे शरगुल्महे शरगुल्मौहे शरगुल्माः

अर्थ: शर (पानी) + गुल्म (वृक्षों का झुंड, झुरमुट)
English: a clump of reeds, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें