🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:56:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शरद् (स्त्रीलिङ्ग)

पतझड़, शरदृतु (आश्विन तथा कार्तिक मास में होने वाली ऋतु)

🔎 आपका लिखा रूप शरत् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशरद् / शरत्शरदौशरदः
द्वितीयाशरदम्शरदौशरदः
तृतीयाशरदाशरद्भ्याम्शरद्भिः
चतुर्थीशरदेशरद्भ्याम्शरद्भ्यः
पञ्चमीशरदःशरद्भ्याम्शरद्भ्यः
षष्ठीशरदःशरदोःशरदाम्
सप्तमीशरदिशरदोःशरत्सु
सम्बोधनहे शरद् / हे शरत्हे शरदौहे शरदः

अर्थ: पतझड़, शरदृतु (आश्विन तथा कार्तिक मास में होने वाली ऋतु)
संस्कृत: आश्विनकार्तिकाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः, संवत्सरः, वत्सरः · पर्याय: संवत्सर, वत्सर, अब्द, हायन, संवत्

📚 अमरकोश में:
• वर्षा ऋतु (१.४.२१) — पर्याय: प्रावृष्, वर्षा
• वर्ष के नाम (१.४.२२) — पर्याय: संवत्सर, वत्सर, अब्द, हायन, समा
• उपनिषद् (३.३.१००) — पर्याय: धर्म, रहस्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें