🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:46:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शरद्वत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशरद्वान्शरद्वन्तौशरद्वन्तः
द्वितीयाशरद्वन्तम्शरद्वन्तौशरद्वतः
तृतीयाशरद्वताशरद्वद्भ्याम्शरद्वद्भिः
चतुर्थीशरद्वतेशरद्वद्भ्याम्शरद्वद्भ्यः
पञ्चमीशरद्वतःशरद्वद्भ्याम्शरद्वद्भ्यः
षष्ठीशरद्वतःशरद्वतोःशरद्वताम्
सप्तमीशरद्वतिशरद्वतोःशरद्वत्सु
सम्बोधनहे शरद्वन्हे शरद्वन्तौहे शरद्वन्तः

अर्थ: —
English: (शर॑द्-) ‘full of years’, aged, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शरद्वत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशरद्वत् / शरद्वद्शरद्वतीशरद्वन्ति
द्वितीयाशरद्वत् / शरद्वद्शरद्वतीशरद्वन्ति
तृतीयाशरद्वताशरद्वद्भ्याम्शरद्वद्भिः
चतुर्थीशरद्वतेशरद्वद्भ्याम्शरद्वद्भ्यः
पञ्चमीशरद्वतःशरद्वद्भ्याम्शरद्वद्भ्यः
षष्ठीशरद्वतःशरद्वतोःशरद्वताम्
सप्तमीशरद्वतिशरद्वतोःशरद्वत्सु
सम्बोधनहे शरद्वत् / हे शरद्वद्हे शरद्वतीहे शरद्वन्ति

अर्थ: —
English: (शर॑द्-) ‘full of years’, aged, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬