🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:22:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शर्मन् (नपुंसकलिङ्ग)

ब्राह्मण के नाम के आगे जोड़ी जाने वाली उपाधि यथा विष्णुशर्मन्

🔎 आपका लिखा रूप शर्म = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशर्मशर्मणीशर्माणि
द्वितीयाशर्मशर्मणीशर्माणि
तृतीयाशर्मणाशर्मभ्याम्शर्मभिः
चतुर्थीशर्मणेशर्मभ्याम्शर्मभ्यः
पञ्चमीशर्मणःशर्मभ्याम्शर्मभ्यः
षष्ठीशर्मणःशर्मणोःशर्मणाम्
सप्तमीशर्मणिशर्मणोःशर्मसु
सम्बोधनहे शर्मन् / हे शर्महे शर्मणीहे शर्माणि

अर्थ: ब्राह्मण के नाम के आगे जोड़ी जाने वाली उपाधि यथा विष्णुशर्मन्
संस्कृत: आनन्दः · पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्दथु, आनन्द, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें