🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:37:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शर्वाणी (स्त्रीलिङ्ग)

आनुक् " शिव की पत्नी पार्वती

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशर्वाणीशर्वाण्यौशर्वाण्यः
द्वितीयाशर्वाणीम्शर्वाण्यौशर्वाणीः
तृतीयाशर्वाण्याशर्वाणीभ्याम्शर्वाणीभिः
चतुर्थीशर्वाण्यैशर्वाणीभ्याम्शर्वाणीभ्यः
पञ्चमीशर्वाण्याःशर्वाणीभ्याम्शर्वाणीभ्यः
षष्ठीशर्वाण्याःशर्वाण्योःशर्वाणीनाम्
सप्तमीशर्वाण्याम्शर्वाण्योःशर्वाणीषु
सम्बोधनहे शर्वाणिहे शर्वाण्यौहे शर्वाण्यः

अर्थ: आनुक् " शिव की पत्नी पार्वती
संस्कृत: पर्याय: उमा, कात्यायनी, गौरी, काली, हैमवती

📚 अमरकोश में:
• पार्वती के और नाम (१.१.४६) — पर्याय: शिवा, भवानी, रुद्राणी, सर्वमंगला, अपर्णा, पार्वती, दुर्गा, मृडानी, चण्डिका, अम्बिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें