🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:47:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शर्शरीक (पुंलिङ्ग)

उपद्रवी, क्रूर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशर्शरीकःशर्शरीकौशर्शरीकाः
द्वितीयाशर्शरीकम्शर्शरीकौशर्शरीकान्
तृतीयाशर्शरीकेणशर्शरीकाभ्याम्शर्शरीकैः
चतुर्थीशर्शरीकायशर्शरीकाभ्याम्शर्शरीकेभ्यः
पञ्चमीशर्शरीकात् / शर्शरीकाद्शर्शरीकाभ्याम्शर्शरीकेभ्यः
षष्ठीशर्शरीकस्यशर्शरीकयोःशर्शरीकाणाम्
सप्तमीशर्शरीकेशर्शरीकयोःशर्शरीकेषु
सम्बोधनहे शर्शरीकहे शर्शरीकौहे शर्शरीकाः

अर्थ: उपद्रवी, क्रूर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शर्शरीक (नपुंसकलिङ्ग)

उपद्रवी, क्रूर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशर्शरीकम्शर्शरीकेशर्शरीकाणि
द्वितीयाशर्शरीकम्शर्शरीकेशर्शरीकाणि
तृतीयाशर्शरीकेणशर्शरीकाभ्याम्शर्शरीकैः
चतुर्थीशर्शरीकायशर्शरीकाभ्याम्शर्शरीकेभ्यः
पञ्चमीशर्शरीकात् / शर्शरीकाद्शर्शरीकाभ्याम्शर्शरीकेभ्यः
षष्ठीशर्शरीकस्यशर्शरीकयोःशर्शरीकाणाम्
सप्तमीशर्शरीकेशर्शरीकयोःशर्शरीकेषु
सम्बोधनहे शर्शरीकहे शर्शरीकेहे शर्शरीकाणि

अर्थ: उपद्रवी, क्रूर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬