🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:12:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शश्वत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशश्वान्शश्वन्तौशश्वन्तः
द्वितीयाशश्वन्तम्शश्वन्तौशश्वतः
तृतीयाशश्वताशश्वद्भ्याम्शश्वद्भिः
चतुर्थीशश्वतेशश्वद्भ्याम्शश्वद्भ्यः
पञ्चमीशश्वतःशश्वद्भ्याम्शश्वद्भ्यः
षष्ठीशश्वतःशश्वतोःशश्वताम्
सप्तमीशश्वतिशश्वतोःशश्वत्सु
सम्बोधनहे शश्वन्हे शश्वन्तौहे शश्वन्तः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: मुहुस्, पुनःपुनर्, अभीक्ष्णम्, असकृत्
English: (accord. to some for सस्वत् and corresponding to Gk. ἥπας) perpetual, continual, endless, incessant, frequent,

📚 अमरकोश में:
• बार-बार (३.४.१) — पर्याय: मुहुः, पुनः, अभीक्ष्णम्, असकृत्
• निरन्तर (३.४.११) — पर्याय: अभीक्ष्णम्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शश्वत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशश्वत् / शश्वद्शश्वतीशश्वन्ति
द्वितीयाशश्वत् / शश्वद्शश्वतीशश्वन्ति
तृतीयाशश्वताशश्वद्भ्याम्शश्वद्भिः
चतुर्थीशश्वतेशश्वद्भ्याम्शश्वद्भ्यः
पञ्चमीशश्वतःशश्वद्भ्याम्शश्वद्भ्यः
षष्ठीशश्वतःशश्वतोःशश्वताम्
सप्तमीशश्वतिशश्वतोःशश्वत्सु
सम्बोधनहे शश्वत् / हे शश्वद्हे शश्वतीहे शश्वन्ति

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: मुहुस्, पुनःपुनर्, अभीक्ष्णम्, असकृत्
English: (accord. to some for सस्वत् and corresponding to Gk. ἥπας) perpetual, continual, endless, incessant, frequent,

📚 अमरकोश में:
• बार-बार (३.४.१) — पर्याय: मुहुः, पुनः, अभीक्ष्णम्, असकृत्
• निरन्तर (३.४.११) — पर्याय: अभीक्ष्णम्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें