🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:59:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शस्तव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशस्तव्यःशस्तव्यौशस्तव्याः
द्वितीयाशस्तव्यम्शस्तव्यौशस्तव्यान्
तृतीयाशस्तव्येनशस्तव्याभ्याम्शस्तव्यैः
चतुर्थीशस्तव्यायशस्तव्याभ्याम्शस्तव्येभ्यः
पञ्चमीशस्तव्यात् / शस्तव्याद्शस्तव्याभ्याम्शस्तव्येभ्यः
षष्ठीशस्तव्यस्यशस्तव्ययोःशस्तव्यानाम्
सप्तमीशस्तव्येशस्तव्ययोःशस्तव्येषु
सम्बोधनहे शस्तव्यहे शस्तव्यौहे शस्तव्याः

अर्थ: —
English: to be recited or praised, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शस्तव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशस्तव्यम्शस्तव्येशस्तव्यानि
द्वितीयाशस्तव्यम्शस्तव्येशस्तव्यानि
तृतीयाशस्तव्येनशस्तव्याभ्याम्शस्तव्यैः
चतुर्थीशस्तव्यायशस्तव्याभ्याम्शस्तव्येभ्यः
पञ्चमीशस्तव्यात् / शस्तव्याद्शस्तव्याभ्याम्शस्तव्येभ्यः
षष्ठीशस्तव्यस्यशस्तव्ययोःशस्तव्यानाम्
सप्तमीशस्तव्येशस्तव्ययोःशस्तव्येषु
सम्बोधनहे शस्तव्यहे शस्तव्येहे शस्तव्यानि

अर्थ: —
English: to be recited or praised, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें