🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:27:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शस्त्र (नपुंसकलिङ्ग)

हथियार, आयुध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशस्त्रम्शस्त्रेशस्त्राणि
द्वितीयाशस्त्रम्शस्त्रेशस्त्राणि
तृतीयाशस्त्रेणशस्त्राभ्याम्शस्त्रैः
चतुर्थीशस्त्रायशस्त्राभ्याम्शस्त्रेभ्यः
पञ्चमीशस्त्रात् / शस्त्राद्शस्त्राभ्याम्शस्त्रेभ्यः
षष्ठीशस्त्रस्यशस्त्रयोःशस्त्राणाम्
सप्तमीशस्त्रेशस्त्रयोःशस्त्रेषु
सम्बोधनहे शस्त्रहे शस्त्रेहे शस्त्राणि

अर्थ: हथियार, आयुध
संस्कृत: पर्याय: लोह, शस्त्रक, तीक्ष्ण, पिण्ड, कालायस

📚 अमरकोश में:
• हथियार (२.८.८२) — पर्याय: आयुध, प्रहरण, अस्त्र
• हेति (३.३.७८) — पर्याय: सूर्य, अग्नि
• पारशव (३.३.२२१) — पर्याय: ब्राह्मण, शूद्रा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें