🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:50:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शान्त (पुंलिङ्ग)

प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ, धीरज दिलाया हुआ, सन्तुष्ट किया हुआ, प्रशान्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशान्तःशान्तौशान्ताः
द्वितीयाशान्तम्शान्तौशान्तान्
तृतीयाशान्तेनशान्ताभ्याम्शान्तैः
चतुर्थीशान्तायशान्ताभ्याम्शान्तेभ्यः
पञ्चमीशान्तात् / शान्ताद्शान्ताभ्याम्शान्तेभ्यः
षष्ठीशान्तस्यशान्तयोःशान्तानाम्
सप्तमीशान्तेशान्तयोःशान्तेषु
सम्बोधनहे शान्तहे शान्तौहे शान्ताः

अर्थ: प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ, धीरज दिलाया हुआ, सन्तुष्ट किया हुआ, प्रशान्त
संस्कृत: पर्याय: शमित

📚 अमरकोश में:
• शान्त किया (३.१.९६) — पर्याय: शमित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शान्त (नपुंसकलिङ्ग)

प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ, धीरज दिलाया हुआ, सन्तुष्ट किया हुआ, प्रशान्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशान्तम्शान्तेशान्तानि
द्वितीयाशान्तम्शान्तेशान्तानि
तृतीयाशान्तेनशान्ताभ्याम्शान्तैः
चतुर्थीशान्तायशान्ताभ्याम्शान्तेभ्यः
पञ्चमीशान्तात् / शान्ताद्शान्ताभ्याम्शान्तेभ्यः
षष्ठीशान्तस्यशान्तयोःशान्तानाम्
सप्तमीशान्तेशान्तयोःशान्तेषु
सम्बोधनहे शान्तहे शान्तेहे शान्तानि

अर्थ: प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ, धीरज दिलाया हुआ, सन्तुष्ट किया हुआ, प्रशान्त
संस्कृत: पर्याय: शमित

📚 अमरकोश में:
• शान्त किया (३.१.९६) — पर्याय: शमित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬