🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:30:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शान्तरय (पुंलिङ्ग)

शान्त (प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ) + रय (नदी की धारा, प्रवाह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशान्तरयःशान्तरयौशान्तरयाः
द्वितीयाशान्तरयम्शान्तरयौशान्तरयान्
तृतीयाशान्तरयेणशान्तरयाभ्याम्शान्तरयैः
चतुर्थीशान्तरयायशान्तरयाभ्याम्शान्तरयेभ्यः
पञ्चमीशान्तरयात् / शान्तरयाद्शान्तरयाभ्याम्शान्तरयेभ्यः
षष्ठीशान्तरयस्यशान्तरययोःशान्तरयाणाम्
सप्तमीशान्तरयेशान्तरययोःशान्तरयेषु
सम्बोधनहे शान्तरयहे शान्तरयौहे शान्तरयाः

अर्थ: शान्त (प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ) + रय (नदी की धारा, प्रवाह)
English: slackened in speed, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शान्तरय (नपुंसकलिङ्ग)

शान्त (प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ) + रय (उत्साह, उत्कण्ठा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशान्तरयम्शान्तरयेशान्तरयाणि
द्वितीयाशान्तरयम्शान्तरयेशान्तरयाणि
तृतीयाशान्तरयेणशान्तरयाभ्याम्शान्तरयैः
चतुर्थीशान्तरयायशान्तरयाभ्याम्शान्तरयेभ्यः
पञ्चमीशान्तरयात् / शान्तरयाद्शान्तरयाभ्याम्शान्तरयेभ्यः
षष्ठीशान्तरयस्यशान्तरययोःशान्तरयाणाम्
सप्तमीशान्तरयेशान्तरययोःशान्तरयेषु
सम्बोधनहे शान्तरयहे शान्तरयेहे शान्तरयाणि

अर्थ: शान्त (प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ) + रय (उत्साह, उत्कण्ठा)
English: slackened in speed, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें