🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:06:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शान्तरव (पुंलिङ्ग)

शान्त (प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ) + रव (क्रन्दन, चीख)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशान्तरवःशान्तरवौशान्तरवाः
द्वितीयाशान्तरवम्शान्तरवौशान्तरवान्
तृतीयाशान्तरवेणशान्तरवाभ्याम्शान्तरवैः
चतुर्थीशान्तरवायशान्तरवाभ्याम्शान्तरवेभ्यः
पञ्चमीशान्तरवात् / शान्तरवाद्शान्तरवाभ्याम्शान्तरवेभ्यः
षष्ठीशान्तरवस्यशान्तरवयोःशान्तरवाणाम्
सप्तमीशान्तरवेशान्तरवयोःशान्तरवेषु
सम्बोधनहे शान्तरवहे शान्तरवौहे शान्तरवाः

अर्थ: शान्त (प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ) + रव (क्रन्दन, चीख)
English: uttering auspicious sounds, VarBṛS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शान्तरव (नपुंसकलिङ्ग)

शान्त (प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ) + रव (क्रन्दन, चीख)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशान्तरवम्शान्तरवेशान्तरवाणि
द्वितीयाशान्तरवम्शान्तरवेशान्तरवाणि
तृतीयाशान्तरवेणशान्तरवाभ्याम्शान्तरवैः
चतुर्थीशान्तरवायशान्तरवाभ्याम्शान्तरवेभ्यः
पञ्चमीशान्तरवात् / शान्तरवाद्शान्तरवाभ्याम्शान्तरवेभ्यः
षष्ठीशान्तरवस्यशान्तरवयोःशान्तरवाणाम्
सप्तमीशान्तरवेशान्तरवयोःशान्तरवेषु
सम्बोधनहे शान्तरवहे शान्तरवेहे शान्तरवाणि

अर्थ: शान्त (प्रसन्न किया हुआ, दमन किया हुआ) + रव (क्रन्दन, चीख)
English: uttering auspicious sounds, VarBṛS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें