🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:47:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शार्ङ्ग (पुंलिङ्ग)

सींग का बना हुआ, सींग वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशार्ङ्गःशार्ङ्गौशार्ङ्गाः
द्वितीयाशार्ङ्गम्शार्ङ्गौशार्ङ्गान्
तृतीयाशार्ङ्गेणशार्ङ्गाभ्याम्शार्ङ्गैः
चतुर्थीशार्ङ्गायशार्ङ्गाभ्याम्शार्ङ्गेभ्यः
पञ्चमीशार्ङ्गात् / शार्ङ्गाद्शार्ङ्गाभ्याम्शार्ङ्गेभ्यः
षष्ठीशार्ङ्गस्यशार्ङ्गयोःशार्ङ्गाणाम्
सप्तमीशार्ङ्गेशार्ङ्गयोःशार्ङ्गेषु
सम्बोधनहे शार्ङ्गहे शार्ङ्गौहे शार्ङ्गाः

अर्थ: सींग का बना हुआ, सींग वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शार्ङ्ग (नपुंसकलिङ्ग)

सींग का बना हुआ, सींग वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशार्ङ्गम्शार्ङ्गेशार्ङ्गाणि
द्वितीयाशार्ङ्गम्शार्ङ्गेशार्ङ्गाणि
तृतीयाशार्ङ्गेणशार्ङ्गाभ्याम्शार्ङ्गैः
चतुर्थीशार्ङ्गायशार्ङ्गाभ्याम्शार्ङ्गेभ्यः
पञ्चमीशार्ङ्गात् / शार्ङ्गाद्शार्ङ्गाभ्याम्शार्ङ्गेभ्यः
षष्ठीशार्ङ्गस्यशार्ङ्गयोःशार्ङ्गाणाम्
सप्तमीशार्ङ्गेशार्ङ्गयोःशार्ङ्गेषु
सम्बोधनहे शार्ङ्गहे शार्ङ्गेहे शार्ङ्गाणि

अर्थ: सींग का बना हुआ, सींग वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें