🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:32:01 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शास्तृक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशास्तृकःशास्तृकौशास्तृकाः
द्वितीयाशास्तृकम्शास्तृकौशास्तृकान्
तृतीयाशास्तृकेणशास्तृकाभ्याम्शास्तृकैः
चतुर्थीशास्तृकायशास्तृकाभ्याम्शास्तृकेभ्यः
पञ्चमीशास्तृकात् / शास्तृकाद्शास्तृकाभ्याम्शास्तृकेभ्यः
षष्ठीशास्तृकस्यशास्तृकयोःशास्तृकाणाम्
सप्तमीशास्तृकेशास्तृकयोःशास्तृकेषु
सम्बोधनहे शास्तृकहे शास्तृकौहे शास्तृकाः

अर्थ: —
English: coming from a teacher, Pāṇ. iv, 2, 104, Vārtt. 15, Pat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शास्तृक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशास्तृकम्शास्तृकेशास्तृकाणि
द्वितीयाशास्तृकम्शास्तृकेशास्तृकाणि
तृतीयाशास्तृकेणशास्तृकाभ्याम्शास्तृकैः
चतुर्थीशास्तृकायशास्तृकाभ्याम्शास्तृकेभ्यः
पञ्चमीशास्तृकात् / शास्तृकाद्शास्तृकाभ्याम्शास्तृकेभ्यः
षष्ठीशास्तृकस्यशास्तृकयोःशास्तृकाणाम्
सप्तमीशास्तृकेशास्तृकयोःशास्तृकेषु
सम्बोधनहे शास्तृकहे शास्तृकेहे शास्तृकाणि

अर्थ: —
English: coming from a teacher, Pāṇ. iv, 2, 104, Vārtt. 15, Pat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬