🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:56:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शिम्बात (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशिम्बातःशिम्बातौशिम्बाताः
द्वितीयाशिम्बातम्शिम्बातौशिम्बातान्
तृतीयाशिम्बातेनशिम्बाताभ्याम्शिम्बातैः
चतुर्थीशिम्बातायशिम्बाताभ्याम्शिम्बातेभ्यः
पञ्चमीशिम्बातात् / शिम्बाताद्शिम्बाताभ्याम्शिम्बातेभ्यः
षष्ठीशिम्बातस्यशिम्बातयोःशिम्बातानाम्
सप्तमीशिम्बातेशिम्बातयोःशिम्बातेषु
सम्बोधनहे शिम्बातहे शिम्बातौहे शिम्बाताः

अर्थ: —
English: (accord. to Naigh. iii, 6) = सुख, RV. x, 106, 5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शिम्बात (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशिम्बातम्शिम्बातेशिम्बातानि
द्वितीयाशिम्बातम्शिम्बातेशिम्बातानि
तृतीयाशिम्बातेनशिम्बाताभ्याम्शिम्बातैः
चतुर्थीशिम्बातायशिम्बाताभ्याम्शिम्बातेभ्यः
पञ्चमीशिम्बातात् / शिम्बाताद्शिम्बाताभ्याम्शिम्बातेभ्यः
षष्ठीशिम्बातस्यशिम्बातयोःशिम्बातानाम्
सप्तमीशिम्बातेशिम्बातयोःशिम्बातेषु
सम्बोधनहे शिम्बातहे शिम्बातेहे शिम्बातानि

अर्थ: —
English: (accord. to Naigh. iii, 6) = सुख, RV. x, 106, 5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें