🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:50:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शिरोध्र (पुंलिङ्ग)

शि (स्वस्थता, सौम्यता) + रोध्र (एक प्रकार का वृक्ष, लोध्रवृक्ष)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशिरोध्रःशिरोध्रौशिरोध्राः
द्वितीयाशिरोध्रम्शिरोध्रौशिरोध्रान्
तृतीयाशिरोध्रेणशिरोध्राभ्याम्शिरोध्रैः
चतुर्थीशिरोध्रायशिरोध्राभ्याम्शिरोध्रेभ्यः
पञ्चमीशिरोध्रात् / शिरोध्राद्शिरोध्राभ्याम्शिरोध्रेभ्यः
षष्ठीशिरोध्रस्यशिरोध्रयोःशिरोध्राणाम्
सप्तमीशिरोध्रेशिरोध्रयोःशिरोध्रेषु
सम्बोधनहे शिरोध्रहे शिरोध्रौहे शिरोध्राः

अर्थ: शि (स्वस्थता, सौम्यता) + रोध्र (एक प्रकार का वृक्ष, लोध्रवृक्ष)
English: = -धर, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬