🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:50:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शिवदूती (स्त्रीलिङ्ग)

शिव (स्वस्थ, प्रसन्न) + दूती (संदेशवाहिका)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशिवदूतीशिवदूत्यौशिवदूत्यः
द्वितीयाशिवदूतीम्शिवदूत्यौशिवदूतीः
तृतीयाशिवदूत्याशिवदूतीभ्याम्शिवदूतीभिः
चतुर्थीशिवदूत्यैशिवदूतीभ्याम्शिवदूतीभ्यः
पञ्चमीशिवदूत्याःशिवदूतीभ्याम्शिवदूतीभ्यः
षष्ठीशिवदूत्याःशिवदूत्योःशिवदूतीनाम्
सप्तमीशिवदूत्याम्शिवदूत्योःशिवदूतीषु
सम्बोधनहे शिवदूतिहे शिवदूत्यौहे शिवदूत्यः

अर्थ: शिव (स्वस्थ, प्रसन्न) + दूती (संदेशवाहिका)
English: ‘Śiva's messenger’, N. of a form of Durgā, MārkP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬