🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:18:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शिवा (स्त्रीलिङ्ग)

शुभ, मांगलिक, सौभाग्यशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशिवाशिवेशिवाः
द्वितीयाशिवाम्शिवेशिवाः
तृतीयाशिवयाशिवाभ्याम्शिवाभिः
चतुर्थीशिवायैशिवाभ्याम्शिवाभ्यः
पञ्चमीशिवायाःशिवाभ्याम्शिवाभ्यः
षष्ठीशिवायाःशिवयोःशिवानाम्
सप्तमीशिवायाम्शिवयोःशिवासु
सम्बोधनहे शिवेहे शिवेहे शिवाः

अर्थ: शुभ, मांगलिक, सौभाग्यशाली
संस्कृत: पर्याय: उमा, कात्यायनी, गौरी, काली, हैमवती

📚 अमरकोश में:
• पार्वती के और नाम (१.१.४६) — पर्याय: भवानी, रुद्राणी, शर्वाणी, सर्वमंगला, अपर्णा, पार्वती, दुर्गा, मृडानी, चण्डिका, अम्बिका
• सियार के नाम (२.५.६) — पर्याय: भूरिमाय, गोमायु, मृगधूर्तक, शृगाल, वंचक, क्रोष्टु, फेरु, फेरव, जम्बुक
• शमी (छोंकर) के नाम (२.४.५२) — पर्याय: शमी, सक्तुफला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें