🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:31:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शिष्ट (पुंलिङ्ग)

प्रमुख या पूज्य व्यक्ति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशिष्टःशिष्टौशिष्टाः
द्वितीयाशिष्टम्शिष्टौशिष्टान्
तृतीयाशिष्टेनशिष्टाभ्याम्शिष्टैः
चतुर्थीशिष्टायशिष्टाभ्याम्शिष्टेभ्यः
पञ्चमीशिष्टात् / शिष्टाद्शिष्टाभ्याम्शिष्टेभ्यः
षष्ठीशिष्टस्यशिष्टयोःशिष्टानाम्
सप्तमीशिष्टेशिष्टयोःशिष्टेषु
सम्बोधनहे शिष्टहे शिष्टौहे शिष्टाः

अर्थ: प्रमुख या पूज्य व्यक्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शिष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशिष्टम्शिष्टेशिष्टानि
द्वितीयाशिष्टम्शिष्टेशिष्टानि
तृतीयाशिष्टेनशिष्टाभ्याम्शिष्टैः
चतुर्थीशिष्टायशिष्टाभ्याम्शिष्टेभ्यः
पञ्चमीशिष्टात् / शिष्टाद्शिष्टाभ्याम्शिष्टेभ्यः
षष्ठीशिष्टस्यशिष्टयोःशिष्टानाम्
सप्तमीशिष्टेशिष्टयोःशिष्टेषु
सम्बोधनहे शिष्टहे शिष्टेहे शिष्टानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें