🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:55:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शीघ्रजव (पुंलिङ्ग)

शीघ्र (फुर्तीला, त्वरित) + जव (वेग, फूर्ती)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीघ्रजवःशीघ्रजवौशीघ्रजवाः
द्वितीयाशीघ्रजवम्शीघ्रजवौशीघ्रजवान्
तृतीयाशीघ्रजवेनशीघ्रजवाभ्याम्शीघ्रजवैः
चतुर्थीशीघ्रजवायशीघ्रजवाभ्याम्शीघ्रजवेभ्यः
पञ्चमीशीघ्रजवात् / शीघ्रजवाद्शीघ्रजवाभ्याम्शीघ्रजवेभ्यः
षष्ठीशीघ्रजवस्यशीघ्रजवयोःशीघ्रजवानाम्
सप्तमीशीघ्रजवेशीघ्रजवयोःशीघ्रजवेषु
सम्बोधनहे शीघ्रजवहे शीघ्रजवौहे शीघ्रजवाः

अर्थ: शीघ्र (फुर्तीला, त्वरित) + जव (वेग, फूर्ती)
English: moving or running rapidly, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शीघ्रजव (नपुंसकलिङ्ग)

शीघ्र (फुर्तीला, त्वरित) + जव (वेग, फूर्ती)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीघ्रजवम्शीघ्रजवेशीघ्रजवानि
द्वितीयाशीघ्रजवम्शीघ्रजवेशीघ्रजवानि
तृतीयाशीघ्रजवेनशीघ्रजवाभ्याम्शीघ्रजवैः
चतुर्थीशीघ्रजवायशीघ्रजवाभ्याम्शीघ्रजवेभ्यः
पञ्चमीशीघ्रजवात् / शीघ्रजवाद्शीघ्रजवाभ्याम्शीघ्रजवेभ्यः
षष्ठीशीघ्रजवस्यशीघ्रजवयोःशीघ्रजवानाम्
सप्तमीशीघ्रजवेशीघ्रजवयोःशीघ्रजवेषु
सम्बोधनहे शीघ्रजवहे शीघ्रजवेहे शीघ्रजवानि

अर्थ: शीघ्र (फुर्तीला, त्वरित) + जव (वेग, फूर्ती)
English: moving or running rapidly, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬