🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:17:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शीभ्य (पुंलिङ्ग)

साँड

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीभ्यःशीभ्यौशीभ्याः
द्वितीयाशीभ्यम्शीभ्यौशीभ्यान्
तृतीयाशीभ्येनशीभ्याभ्याम्शीभ्यैः
चतुर्थीशीभ्यायशीभ्याभ्याम्शीभ्येभ्यः
पञ्चमीशीभ्यात् / शीभ्याद्शीभ्याभ्याम्शीभ्येभ्यः
षष्ठीशीभ्यस्यशीभ्ययोःशीभ्यानाम्
सप्तमीशीभ्येशीभ्ययोःशीभ्येषु
सम्बोधनहे शीभ्यहे शीभ्यौहे शीभ्याः

अर्थ: साँड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शीभ्य (नपुंसकलिङ्ग)

साँड

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीभ्यम्शीभ्येशीभ्यानि
द्वितीयाशीभ्यम्शीभ्येशीभ्यानि
तृतीयाशीभ्येनशीभ्याभ्याम्शीभ्यैः
चतुर्थीशीभ्यायशीभ्याभ्याम्शीभ्येभ्यः
पञ्चमीशीभ्यात् / शीभ्याद्शीभ्याभ्याम्शीभ्येभ्यः
षष्ठीशीभ्यस्यशीभ्ययोःशीभ्यानाम्
सप्तमीशीभ्येशीभ्ययोःशीभ्येषु
सम्बोधनहे शीभ्यहे शीभ्येहे शीभ्यानि

अर्थ: साँड
English: moving quickly, VS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें