🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:00:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शीर्ण (पुंलिङ्ग)

कुम्हलाया हुआ, मुर्झाया हुआ, सड़ा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीर्णःशीर्णौशीर्णाः
द्वितीयाशीर्णम्शीर्णौशीर्णान्
तृतीयाशीर्णेनशीर्णाभ्याम्शीर्णैः
चतुर्थीशीर्णायशीर्णाभ्याम्शीर्णेभ्यः
पञ्चमीशीर्णात् / शीर्णाद्शीर्णाभ्याम्शीर्णेभ्यः
षष्ठीशीर्णस्यशीर्णयोःशीर्णानाम्
सप्तमीशीर्णेशीर्णयोःशीर्णेषु
सम्बोधनहे शीर्णहे शीर्णौहे शीर्णाः

अर्थ: कुम्हलाया हुआ, मुर्झाया हुआ, सड़ा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शीर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

कुम्हलाया हुआ, मुर्झाया हुआ, सड़ा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीर्णम्शीर्णेशीर्णानि
द्वितीयाशीर्णम्शीर्णेशीर्णानि
तृतीयाशीर्णेनशीर्णाभ्याम्शीर्णैः
चतुर्थीशीर्णायशीर्णाभ्याम्शीर्णेभ्यः
पञ्चमीशीर्णात् / शीर्णाद्शीर्णाभ्याम्शीर्णेभ्यः
षष्ठीशीर्णस्यशीर्णयोःशीर्णानाम्
सप्तमीशीर्णेशीर्णयोःशीर्णेषु
सम्बोधनहे शीर्णहे शीर्णेहे शीर्णानि

अर्थ: कुम्हलाया हुआ, मुर्झाया हुआ, सड़ा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें