🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:41:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शीर्वि (पुंलिङ्ग)

विनाशकारी, आघातयुक्त, अनिष्टकर, क्षतिकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीर्विःशीर्वीशीर्वयः
द्वितीयाशीर्विम्शीर्वीशीर्वीन्
तृतीयाशीर्विणाशीर्विभ्याम्शीर्विभिः
चतुर्थीशीर्वयेशीर्विभ्याम्शीर्विभ्यः
पञ्चमीशीर्वेःशीर्विभ्याम्शीर्विभ्यः
षष्ठीशीर्वेःशीर्व्योःशीर्वीणाम्
सप्तमीशीर्वौशीर्व्योःशीर्विषु
सम्बोधनहे शीर्वेहे शीर्वीहे शीर्वयः

अर्थ: विनाशकारी, आघातयुक्त, अनिष्टकर, क्षतिकर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शीर्वि (स्त्रीलिङ्ग)

विनाशकारी, आघातयुक्त, अनिष्टकर, क्षतिकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीर्विःशीर्वीशीर्वयः
द्वितीयाशीर्विम्शीर्वीशीर्वीः
तृतीयाशीर्व्याशीर्विभ्याम्शीर्विभिः
चतुर्थीशीर्वये / शीर्व्यैशीर्विभ्याम्शीर्विभ्यः
पञ्चमीशीर्वेः / शीर्व्याःशीर्विभ्याम्शीर्विभ्यः
षष्ठीशीर्वेः / शीर्व्याःशीर्व्योःशीर्वीणाम्
सप्तमीशीर्वौ / शीर्व्याम्शीर्व्योःशीर्विषु
सम्बोधनहे शीर्वेहे शीर्वीहे शीर्वयः

अर्थ: विनाशकारी, आघातयुक्त, अनिष्टकर, क्षतिकर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शीर्वि (नपुंसकलिङ्ग)

विनाशकारी, आघातयुक्त, अनिष्टकर, क्षतिकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमा—शीर्वे—
द्वितीया—शीर्वे—
तृतीया—शीर्वाभ्याम्—
चतुर्थी—शीर्वाभ्याम्—
पञ्चमी—शीर्वाभ्याम्—
षष्ठी—शीर्वयोः—
सप्तमी—शीर्वयोः—

ⓘ सर्वनाम/संख्या शब्दों का सम्बोधन नहीं होता।

अर्थ: विनाशकारी, आघातयुक्त, अनिष्टकर, क्षतिकर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें