🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:37:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शीर्षन् (नपुंसकलिङ्ग)

शिरस् शब्दस्य पृषो.शीर्षन् आदेशः सिर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीर्षशीर्षणी / शीर्ष्णीशीर्षाणि
द्वितीयाशीर्षशीर्षणी / शीर्ष्णीशीर्षाणि
तृतीयाशीर्ष्णाशीर्षभ्याम्शीर्षभिः
चतुर्थीशीर्ष्णेशीर्षभ्याम्शीर्षभ्यः
पञ्चमीशीर्ष्णःशीर्षभ्याम्शीर्षभ्यः
षष्ठीशीर्ष्णःशीर्ष्णोःशीर्ष्णाम्
सप्तमीशीर्षणि / शीर्ष्णिशीर्ष्णोःशीर्षसु
सम्बोधनहे शीर्षन् / हे शीर्षहे शीर्षणी / हे शीर्ष्णीहे शीर्षाणि

अर्थ: शिरस् शब्दस्य पृषो.शीर्षन् आदेशः सिर

📚 अमरकोश में:
• सिर (२.६.९६) — पर्याय: उत्तमांग, शिरस्, मूर्धा, मस्तक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬