🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:42:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शील (पुंलिङ्ग)

अजगर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीलःशीलौशीलाः
द्वितीयाशीलम्शीलौशीलान्
तृतीयाशीलेनशीलाभ्याम्शीलैः
चतुर्थीशीलायशीलाभ्याम्शीलेभ्यः
पञ्चमीशीलात् / शीलाद्शीलाभ्याम्शीलेभ्यः
षष्ठीशीलस्यशीलयोःशीलानाम्
सप्तमीशीलेशीलयोःशीलेषु
सम्बोधनहे शीलहे शीलौहे शीलाः

अर्थ: अजगर
संस्कृत: पर्याय: संसिद्धि, प्रकृति, स्वरूप, स्वभाव, निसर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शील (नपुंसकलिङ्ग)

स्वभाव, प्रकृति, चरित्र, प्रवृत्ति, रुचि, आदत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीलम्शीलेशीलानि
द्वितीयाशीलम्शीलेशीलानि
तृतीयाशीलेनशीलाभ्याम्शीलैः
चतुर्थीशीलायशीलाभ्याम्शीलेभ्यः
पञ्चमीशीलात् / शीलाद्शीलाभ्याम्शीलेभ्यः
षष्ठीशीलस्यशीलयोःशीलानाम्
सप्तमीशीलेशीलयोःशीलेषु
सम्बोधनहे शीलहे शीलेहे शीलानि

अर्थ: स्वभाव, प्रकृति, चरित्र, प्रवृत्ति, रुचि, आदत
संस्कृत: पर्याय: संसिद्धि, प्रकृति, स्वरूप, स्वभाव, निसर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें