🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:33:01 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शीलत्याग (पुंलिङ्ग)

शील (स्वभाव, प्रकृति) + त्याग (छोड़ना, परित्याग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशीलत्यागःशीलत्यागौशीलत्यागाः
द्वितीयाशीलत्यागम्शीलत्यागौशीलत्यागान्
तृतीयाशीलत्यागेनशीलत्यागाभ्याम्शीलत्यागैः
चतुर्थीशीलत्यागायशीलत्यागाभ्याम्शीलत्यागेभ्यः
पञ्चमीशीलत्यागात् / शीलत्यागाद्शीलत्यागाभ्याम्शीलत्यागेभ्यः
षष्ठीशीलत्यागस्यशीलत्यागयोःशीलत्यागानाम्
सप्तमीशीलत्यागेशीलत्यागयोःशीलत्यागेषु
सम्बोधनहे शीलत्यागहे शीलत्यागौहे शीलत्यागाः

अर्थ: शील (स्वभाव, प्रकृति) + त्याग (छोड़ना, परित्याग)
English: abandonment of virtue or honour, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬