🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:28:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शुक्ति (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशुक्तिःशुक्तीशुक्तयः
द्वितीयाशुक्तिम्शुक्तीशुक्तीः
तृतीयाशुक्त्याशुक्तिभ्याम्शुक्तिभिः
चतुर्थीशुक्तये / शुक्त्यैशुक्तिभ्याम्शुक्तिभ्यः
पञ्चमीशुक्तेः / शुक्त्याःशुक्तिभ्याम्शुक्तिभ्यः
षष्ठीशुक्तेः / शुक्त्याःशुक्त्योःशुक्तीनाम्
सप्तमीशुक्तौ / शुक्त्याम्शुक्त्योःशुक्तिषु
सम्बोधनहे शुक्तेहे शुक्तीहे शुक्तयः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: मुक्तास्फोट
English: (prob. fr. √ 1. शुच् and orig. ‘shining, bright’) a pearl-oyster or oyster shell (eight sources of pearls are

📚 अमरकोश में:
• नख (गन्धद्रव्य) के नाम (२.४.१३०) — पर्याय: शंख, खुर, कोलदल, नख
• सीप (१.१०.२३) — पर्याय: मुक्तास्फोट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें