🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:03:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शुद्ध (पुंलिङ्ग)

विशुद्ध, विमल, पवित्रीकृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशुद्धःशुद्धौशुद्धाः
द्वितीयाशुद्धम्शुद्धौशुद्धान्
तृतीयाशुद्धेनशुद्धाभ्याम्शुद्धैः
चतुर्थीशुद्धायशुद्धाभ्याम्शुद्धेभ्यः
पञ्चमीशुद्धात् / शुद्धाद्शुद्धाभ्याम्शुद्धेभ्यः
षष्ठीशुद्धस्यशुद्धयोःशुद्धानाम्
सप्तमीशुद्धेशुद्धयोःशुद्धेषु
सम्बोधनहे शुद्धहे शुद्धौहे शुद्धाः

अर्थ: विशुद्ध, विमल, पवित्रीकृत

📚 अमरकोश में:
• शुचि (३.३.३४) — पर्याय: अग्नि, आषाढ़, पवित्र, सफ़ेद
• अवदात (३.३.८७) — पर्याय: सफ़ेद, पीला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शुद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

विशुद्ध, विमल, पवित्रीकृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशुद्धम्शुद्धेशुद्धानि
द्वितीयाशुद्धम्शुद्धेशुद्धानि
तृतीयाशुद्धेनशुद्धाभ्याम्शुद्धैः
चतुर्थीशुद्धायशुद्धाभ्याम्शुद्धेभ्यः
पञ्चमीशुद्धात् / शुद्धाद्शुद्धाभ्याम्शुद्धेभ्यः
षष्ठीशुद्धस्यशुद्धयोःशुद्धानाम्
सप्तमीशुद्धेशुद्धयोःशुद्धेषु
सम्बोधनहे शुद्धहे शुद्धेहे शुद्धानि

अर्थ: विशुद्ध, विमल, पवित्रीकृत

📚 अमरकोश में:
• शुचि (३.३.३४) — पर्याय: अग्नि, आषाढ़, पवित्र, सफ़ेद
• अवदात (३.३.८७) — पर्याय: सफ़ेद, पीला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें