🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:54:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शुभ्र (पुंलिङ्ग)

चमकीला, उज्ज्वल, देदीप्यमान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशुभ्रःशुभ्रौशुभ्राः
द्वितीयाशुभ्रम्शुभ्रौशुभ्रान्
तृतीयाशुभ्रेणशुभ्राभ्याम्शुभ्रैः
चतुर्थीशुभ्रायशुभ्राभ्याम्शुभ्रेभ्यः
पञ्चमीशुभ्रात् / शुभ्राद्शुभ्राभ्याम्शुभ्रेभ्यः
षष्ठीशुभ्रस्यशुभ्रयोःशुभ्राणाम्
सप्तमीशुभ्रेशुभ्रयोःशुभ्रेषु
सम्बोधनहे शुभ्रहे शुभ्रौहे शुभ्राः

अर्थ: चमकीला, उज्ज्वल, देदीप्यमान
संस्कृत: पर्याय: शुक्ल, शुचि, श्वेत, विशद, श्येत

📚 अमरकोश में:
• सफ़ेद रंग के नाम (१.५.१३) — पर्याय: शुक्ल, शुचि, श्वेत, विशद, श्येत, पाण्डर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शुभ्र (नपुंसकलिङ्ग)

चमकीला, उज्ज्वल, देदीप्यमान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशुभ्रम्शुभ्रेशुभ्राणि
द्वितीयाशुभ्रम्शुभ्रेशुभ्राणि
तृतीयाशुभ्रेणशुभ्राभ्याम्शुभ्रैः
चतुर्थीशुभ्रायशुभ्राभ्याम्शुभ्रेभ्यः
पञ्चमीशुभ्रात् / शुभ्राद्शुभ्राभ्याम्शुभ्रेभ्यः
षष्ठीशुभ्रस्यशुभ्रयोःशुभ्राणाम्
सप्तमीशुभ्रेशुभ्रयोःशुभ्रेषु
सम्बोधनहे शुभ्रहे शुभ्रेहे शुभ्राणि

अर्थ: चमकीला, उज्ज्वल, देदीप्यमान
संस्कृत: पर्याय: शुक्ल, शुचि, श्वेत, विशद, श्येत

📚 अमरकोश में:
• सफ़ेद रंग के नाम (१.५.१३) — पर्याय: शुक्ल, शुचि, श्वेत, विशद, श्येत, पाण्डर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें