🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:33:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शुष्म (पुंलिङ्ग)

किच्च" सूर्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशुष्मःशुष्मौशुष्माः
द्वितीयाशुष्मम्शुष्मौशुष्मान्
तृतीयाशुष्मेणशुष्माभ्याम्शुष्मैः
चतुर्थीशुष्मायशुष्माभ्याम्शुष्मेभ्यः
पञ्चमीशुष्मात् / शुष्माद्शुष्माभ्याम्शुष्मेभ्यः
षष्ठीशुष्मस्यशुष्मयोःशुष्माणाम्
सप्तमीशुष्मेशुष्मयोःशुष्मेषु
सम्बोधनहे शुष्महे शुष्मौहे शुष्माः

अर्थ: किच्च" सूर्य
संस्कृत: पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य

📚 अमरकोश में:
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य, स्थाम, शक्ति, पराक्रम, प्राण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शुष्म (नपुंसकलिङ्ग)

पराक्रम, सामर्थ्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशुष्मम्शुष्मेशुष्माणि
द्वितीयाशुष्मम्शुष्मेशुष्माणि
तृतीयाशुष्मेणशुष्माभ्याम्शुष्मैः
चतुर्थीशुष्मायशुष्माभ्याम्शुष्मेभ्यः
पञ्चमीशुष्मात् / शुष्माद्शुष्माभ्याम्शुष्मेभ्यः
षष्ठीशुष्मस्यशुष्मयोःशुष्माणाम्
सप्तमीशुष्मेशुष्मयोःशुष्मेषु
सम्बोधनहे शुष्महे शुष्मेहे शुष्माणि

अर्थ: पराक्रम, सामर्थ्य
संस्कृत: पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य

📚 अमरकोश में:
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य, स्थाम, शक्ति, पराक्रम, प्राण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें