🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:17:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शून्याशय (पुंलिङ्ग)

शून्य (एकान्त, निर्जन) + आशय (शयनकक्ष, विश्रामस्थल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशून्याशयःशून्याशयौशून्याशयाः
द्वितीयाशून्याशयम्शून्याशयौशून्याशयान्
तृतीयाशून्याशयेनशून्याशयाभ्याम्शून्याशयैः
चतुर्थीशून्याशयायशून्याशयाभ्याम्शून्याशयेभ्यः
पञ्चमीशून्याशयात् / शून्याशयाद्शून्याशयाभ्याम्शून्याशयेभ्यः
षष्ठीशून्याशयस्यशून्याशययोःशून्याशयानाम्
सप्तमीशून्याशयेशून्याशययोःशून्याशयेषु
सम्बोधनहे शून्याशयहे शून्याशयौहे शून्याशयाः

अर्थ: शून्य (एकान्त, निर्जन) + आशय (शयनकक्ष, विश्रामस्थल)
English: = शून्य-चित्त, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शून्याशय (नपुंसकलिङ्ग)

शून्य (एकान्त, निर्जन) + आशय (निवास-स्थान, आवास)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशून्याशयम्शून्याशयेशून्याशयानि
द्वितीयाशून्याशयम्शून्याशयेशून्याशयानि
तृतीयाशून्याशयेनशून्याशयाभ्याम्शून्याशयैः
चतुर्थीशून्याशयायशून्याशयाभ्याम्शून्याशयेभ्यः
पञ्चमीशून्याशयात् / शून्याशयाद्शून्याशयाभ्याम्शून्याशयेभ्यः
षष्ठीशून्याशयस्यशून्याशययोःशून्याशयानाम्
सप्तमीशून्याशयेशून्याशययोःशून्याशयेषु
सम्बोधनहे शून्याशयहे शून्याशयेहे शून्याशयानि

अर्थ: शून्य (एकान्त, निर्जन) + आशय (निवास-स्थान, आवास)
English: = शून्य-चित्त, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬