🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:28:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शृङ्गार (पुंलिङ्ग)

प्रणयरस, कामोन्माद, रतिरस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशृङ्गारःशृङ्गारौशृङ्गाराः
द्वितीयाशृङ्गारम्शृङ्गारौशृङ्गारान्
तृतीयाशृङ्गारेणशृङ्गाराभ्याम्शृङ्गारैः
चतुर्थीशृङ्गारायशृङ्गाराभ्याम्शृङ्गारेभ्यः
पञ्चमीशृङ्गारात् / शृङ्गाराद्शृङ्गाराभ्याम्शृङ्गारेभ्यः
षष्ठीशृङ्गारस्यशृङ्गारयोःशृङ्गाराणाम्
सप्तमीशृङ्गारेशृङ्गारयोःशृङ्गारेषु
सम्बोधनहे शृङ्गारहे शृङ्गारौहे शृङ्गाराः

अर्थ: प्रणयरस, कामोन्माद, रतिरस
संस्कृत: पर्याय: वीर, करुणा, अद्भुत, हास्य, भयानक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शृङ्गार (नपुंसकलिङ्ग)

लौगं

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशृङ्गारम्शृङ्गारेशृङ्गाराणि
द्वितीयाशृङ्गारम्शृङ्गारेशृङ्गाराणि
तृतीयाशृङ्गारेणशृङ्गाराभ्याम्शृङ्गारैः
चतुर्थीशृङ्गारायशृङ्गाराभ्याम्शृङ्गारेभ्यः
पञ्चमीशृङ्गारात् / शृङ्गाराद्शृङ्गाराभ्याम्शृङ्गारेभ्यः
षष्ठीशृङ्गारस्यशृङ्गारयोःशृङ्गाराणाम्
सप्तमीशृङ्गारेशृङ्गारयोःशृङ्गारेषु
सम्बोधनहे शृङ्गारहे शृङ्गारेहे शृङ्गाराणि

अर्थ: लौगं
संस्कृत: पर्याय: वीर, करुणा, अद्भुत, हास्य, भयानक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें