🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:18:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शेवधिपा (पुंलिङ्ग)

शेवधि (मूल्यवान् कोष) + पा (पिलाना, पीने के लिए देना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशेवधिपाःशेवधिपौशेवधिपाः
द्वितीयाशेवधिपाम्शेवधिपौशेवधिपः
तृतीयाशेवधिपाशेवधिपाभ्याम्शेवधिपाभिः
चतुर्थीशेवधिपेशेवधिपाभ्याम्शेवधिपाभ्यः
पञ्चमीशेवधिपःशेवधिपाभ्याम्शेवधिपाभ्यः
षष्ठीशेवधिपःशेवधिपोःशेवधिपाम्
सप्तमीशेवधिपिशेवधिपोःशेवधिपासु
सम्बोधनहे शेवधिपाःहे शेवधिपौहे शेवधिपाः

अर्थ: शेवधि (मूल्यवान् कोष) + पा (पिलाना, पीने के लिए देना)
English: guarding treasure, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शेवधिपा (नपुंसकलिङ्ग)

शेवधि (मूल्यवान् कोष) + पा (बचाने वाला, देखभाल करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशेवधिपम्शेवधिपेशेवधिपानि
द्वितीयाशेवधिपम्शेवधिपेशेवधिपानि
तृतीयाशेवधिपेनशेवधिपाभ्याम्शेवधिपैः
चतुर्थीशेवधिपायशेवधिपाभ्याम्शेवधिपेभ्यः
पञ्चमीशेवधिपात् / शेवधिपाद्शेवधिपाभ्याम्शेवधिपेभ्यः
षष्ठीशेवधिपस्यशेवधिपयोःशेवधिपानाम्
सप्तमीशेवधिपेशेवधिपयोःशेवधिपेषु
सम्बोधनहे शेवधिपहे शेवधिपेहे शेवधिपानि

अर्थ: शेवधि (मूल्यवान् कोष) + पा (बचाने वाला, देखभाल करने वाला)
English: guarding treasure, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬