🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:03:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शैक्ष (पुंलिङ्ग)

शिक्षा अर्थात् उच्चारण शास्त्र को पढ़ने वाला विद्यार्थी, जिसने वेदाध्ययन अभी अभी आरम्भ किया है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशैक्षःशैक्षौशैक्षाः
द्वितीयाशैक्षम्शैक्षौशैक्षान्
तृतीयाशैक्षेणशैक्षाभ्याम्शैक्षैः
चतुर्थीशैक्षायशैक्षाभ्याम्शैक्षेभ्यः
पञ्चमीशैक्षात् / शैक्षाद्शैक्षाभ्याम्शैक्षेभ्यः
षष्ठीशैक्षस्यशैक्षयोःशैक्षाणाम्
सप्तमीशैक्षेशैक्षयोःशैक्षेषु
सम्बोधनहे शैक्षहे शैक्षौहे शैक्षाः

अर्थ: शिक्षा अर्थात् उच्चारण शास्त्र को पढ़ने वाला विद्यार्थी, जिसने वेदाध्ययन अभी अभी आरम्भ किया है
संस्कृत: पर्याय: प्राथमकल्पिक

📚 अमरकोश में:
• नया-नया पढ़ने वाला (२.७.१३) — पर्याय: प्राथमकल्पिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

शैक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

शिक्षा अर्थात् उच्चारण शास्त्र को पढ़ने वाला विद्यार्थी, जिसने वेदाध्ययन अभी अभी आरम्भ किया है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशैक्षम्शैक्षेशैक्षाणि
द्वितीयाशैक्षम्शैक्षेशैक्षाणि
तृतीयाशैक्षेणशैक्षाभ्याम्शैक्षैः
चतुर्थीशैक्षायशैक्षाभ्याम्शैक्षेभ्यः
पञ्चमीशैक्षात् / शैक्षाद्शैक्षाभ्याम्शैक्षेभ्यः
षष्ठीशैक्षस्यशैक्षयोःशैक्षाणाम्
सप्तमीशैक्षेशैक्षयोःशैक्षेषु
सम्बोधनहे शैक्षहे शैक्षेहे शैक्षाणि

अर्थ: शिक्षा अर्थात् उच्चारण शास्त्र को पढ़ने वाला विद्यार्थी, जिसने वेदाध्ययन अभी अभी आरम्भ किया है
संस्कृत: पर्याय: प्राथमकल्पिक
English: (fr. शिक्षा) in accordance with right teaching or with rule, correct, MBh.

📚 अमरकोश में:
• नया-नया पढ़ने वाला (२.७.१३) — पर्याय: प्राथमकल्पिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें