🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:57:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शौर्य (नपुंसकलिङ्ग)

पराक्रम, शूरता, वीरता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशौर्यम्शौर्येशौर्याणि
द्वितीयाशौर्यम्शौर्येशौर्याणि
तृतीयाशौर्येणशौर्याभ्याम्शौर्यैः
चतुर्थीशौर्यायशौर्याभ्याम्शौर्येभ्यः
पञ्चमीशौर्यात् / शौर्याद्शौर्याभ्याम्शौर्येभ्यः
षष्ठीशौर्यस्यशौर्ययोःशौर्याणाम्
सप्तमीशौर्येशौर्ययोःशौर्येषु
सम्बोधनहे शौर्यहे शौर्येहे शौर्याणि

अर्थ: पराक्रम, शूरता, वीरता
संस्कृत: पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, स्थामन्

📚 अमरकोश में:
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, स्थाम, शुष्म, शक्ति, पराक्रम, प्राण
• गुण (३.३.५३) — पर्याय: धनुष, द्रव्य, सत्त्व, सन्धि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें